W sobotni wieczór (15 sierpnia 2026 r.) na ulicach Wrocławia będzie można spotkać tramwaj, którego nie zobaczymy na żadnej regularnej linii w Polsce.
Tatra T3SUCS z 1987 roku, jedyny egzemplarz tego typu w naszym kraju, zabierze pasażerów na specjalny przejazd po mieście.
Wagon przez większość swojego życia woził pasażerów w czeskiej Ostrawie. Do Wrocławia trafił w 2024 roku i dziś stanowi część kolekcji pojazdów zabytkowych KlubuSympatyków Transportu Miejskiego. Wyjazd na wrocławskie tory musiał być poprzedzony przystosowaniem wagonu do wrocławskiego zasilania oraz procesem homologacji.
Czechosłowacki tramwaj z amerykańskim sercem
Historia Tatry T3 jest znacznie bardziej międzynarodowa niż mogłoby się wydawać. Choć wagon powstał w Czechosłowacji i stał się jednym z symboli komunikacji miejskiej krajów dawnego bloku wschodniego, korzeni jego konstrukcji należy szukać za oceanem. „Tetrójka” należy bowiem do wielkiej rodziny tramwajów wywodzących się z amerykańskiej koncepcji PCC, opracowanej w latach 20. XX wieku. Jej założeniem było stworzenie nowoczesnego, szybkiego i komfortowego tramwaju, który mógłby skutecznie konkurować z coraz popularniejszym samochodem.
Droga tej technologii do Czechosłowacji prowadziła przez Europę Zachodnią. Po II wojnie światowej w ramach Planu Marshalla prawa do wykorzystania rozwiązań PCC na rynku europejskim znalazły się w rękach belgijskich. To właśnie w Belgii praskie zakłady Tatry zakupiły licencję na wykorzystanie amerykańskich rozwiązań. Na ich podstawie powstały pierwsze czechosłowackie tramwaje Tatra T1, a następnie kolejne generacje – T2 i wreszcie T3, która okazała się największym sukcesem całej rodziny.
Amerykański rodowód ma również jeden z najważniejszych elementów układu napędowego Tatry – charakterystyczny rozrusznik bębnowy. To elektromechaniczne urządzenie odpowiada za płynną zmianę rezystancji w obwodzie głównym tramwaju, co przekłada się na jego rozpędzanie i hamowanie. Czechosłowacy rozwinęli tę technologię i zastosowali ją na ogromną skalę. Charakterystyczny układ rozruchowy pracował w kolejnych generacjach tramwajów Tatry, które przez dziesięciolecia opanowały ulice miast Europy Środkowej i Wschodniej oraz Związku Radzieckiego.
Jeden z najpopularniejszych tramwajów świata
Tatra T3 weszła do produkcji na początku lat 60. XX wieku i okazała się ogromnym sukcesem. Łącznie powstało ponad 14 tysięcy wagonów różnych odmian tej rodziny, dzięki czemu „tetrójka” zapisała się w historii jako jeden z najliczniej produkowanych typów tramwajów na świecie. Przez dziesięciolecia wagony te stały się nieodłącznym elementem krajobrazu wielu miast Czechosłowacji i ZSRR, a także NRD, Jugosławii i Rumunii. Często – po licznych modernizacjach –można spotkać je w ruchu liniowym również dzisiaj.
Egzemplarz znajdujący się we Wrocławiu jest przedstawicielem odmiany T3SUCS. Oznaczenie to odnosi się do wagonów przeznaczonych na rynek radziecki i czechosłowacki. Wyróżniały się zmodyfikowanym systemem ogrzewania i układem siedzeń 2+1.
Tatra i polska „stopiątka” – dalecy krewni
Czechosłowacki wagon posiada wspólne konstrukcyjne korzenie z produkowanym przez chorzowski Konstaltramwajem 105N i jego późniejszą, znacznie liczniejszą wersją 105Na. „Stopiątka” jest rozwinięciem konstrukcyjnym tramwajów typu 13N, które były w zasadzie wierną kopią Tatry T1. W efekcie po obu stronach granicy powstały tramwaje reprezentujące podobną epokę rozwoju komunikacji, choć nieznacznie różniące się rozwiązaniami technicznymi, wyglądem i charakterem.
O ile dla Czechów jednym z najbardziej rozpoznawalnych tramwajów stała się właśnie Tatra T3, o tyle w Polsce podobną rolę odegrała rodzina 105N/105Na. Popularne „stopiątki” przez dziesięciolecia były podstawą komunikacji tramwajowej w wielu polskich miastach i stały się najliczniejszą rodziną tramwajów eksploatowanych w kraju. Ich przedstawiciele do dziś wożą pasażerów także we Wrocławiu, choć obecnie są to wagony poddane daleko idącym modernizacjom.
Przejazd specjalny
Sobotni przejazd rozpocznie się o godz. 19:00 na przystanku Rynek, przy peronie w kierunku Galerii Dominikańskiej. Trasa poprowadzi przez centrum i śródmieście Wrocławia, a podczas podróży przewodnik opowie zarówno o mijanych miejscach, jak i historii samego wagonu. Przejazd potrwa niecałą godzinę, a bilet kosztuje 10 zł. Nie obowiązują zapisy ani wcześniejsza rezerwacja miejsc – wystarczy pojawić się przed odjazdem na przystanku Rynek.
